Soldaat - Hovenier

Soldaat-Hovenier (Joris Vermassen) 2025
Deze van hierboven
België wilde graag neutraal blijven in de Grote Oorlog van '14-'18, maar dat vonden de Duitsers geen bruikbaar idee. En dus moet hovenier Alois Vermeulen (lees: Vermassen) onder de wapens. "Met Kerstmis ben ik terug en dan trouwen we!" belooft hij aan zijn vriendin Clothilde. Het zal helaas wat langer duren. Hij was van lichting 1902 en wordt toch nog opnieuw opgeroepen, alhoewel hij al 32 was in 1914. Hij ontmoet er zijn oud-legermaat en levensgenieter Raymond Samyn. Ze worden vrienden.
We blijven op de hoogte door de briefwisseling tussen Alois en zijn verloofde Clothilde. Als vrome katholiek gaat onze tuinman ervan uit dat je zo'n belofte nooit mag breken. In de brieven lijken ze elkaar te beschermen. Van 'waarde vriendin' gaat het naar 'beminde vriendin', maar echte passie hebben beiden nog niet gekend.

Na een vreselijke tijd in de loopgraven kan Alois een beetje tot rust komen in de Belgische militaire vakschool voor verminkte soldaten in Port-Villez aan de Seine. Aan de overkant bevindt zich Giverny waar de impressionistische kunstschilder Claude Monet (1840-1926) woont. Eén dag per week gaat Alois er in de tuin werken en hij ontmoet er het dienstmeisje Marie. Van een 'coup de foudre' gesproken! Het is daar dan ook een hemelse plek na in de hel gezeten te hebben. Maar Alois geeft niet toe aan zijn gevoelens. Zijn zwaar verminkte vriend Raymond stelt alles in het werk om hem te overtuigen zijn ware liefde te volgen. "Alleen schoonheid kan ons redden", weet Monet nog te zeggen, maar niets helpt. Met dramatische gevolgen. Ook bij de lezer slaat de ontroering toe. Je voelt zelf de mentale littekens die achterblijven bij de personages.

Beeldend kunstenaar Joris Vermassen (1964) alias Fritz van den Heuvel, is ons bekend van zijn humoristische strips en cartoons in Humo, De Standaard en Knack. Zijn vorige graphic novel was 'Het Zotte Geweld'. Aan het pakkende album Soldaat-Hovenier werkte hij in totaal vijftien jaar. De digitale, sobere tekeningen doen het verhaal keihard binnenkomen. Hij speelt het klaar met drie steunkleuren: roze, blauwgrijs en zwart-wit contrasten. Het dagboek van zijn opa Alois blijkt van goudwaarde. Een bezoek aan het Musée de l'Orangerie in Parijs dringt zich op. De beroemde Waterlelie-cyclus met acht grote schilderijen in de twee grote ovale zalen, verwacht ons. Je ziet Alois (1882-1974) er in 1970 op hoge leeftijd van genieten. Of beseft hij dat hij het verkeerde leven heeft geleefd? Die belofte aan Clothilde... !?
Meesterlijk! Een instant klassieker!!

Hoe lang blijft alles
goed komen in een
briefwisseling tussen
hemel en hel?
SOLDAAT-HOVENIER Stripmaker Joris Vermassen
vertelt de persoonlijke geschiedenis van een hovenier
die naar het front vertrekt. ‘S oldaat-hovenier ’ is een
indrukwekkend relaas over hoop, liefde en verwoesting.
Door Stefan Nieuwenhuis
De montere hovenier Alois houdt
nog een keer zijn fiancée Clothilde
in zijn armen, voordat de
trein hem naar het front zal
brengen. Het is augustus 1914 en hij belooft
vóór Kerst weer terug te zijn. Dan
gaan ze eindelijk trouwen, zegt hij haar
toe. Hij belooft naderhand meer, in de talloze
brieven die hij haar schrijft: alles zal
goed komen. Clothilde houdt de moed erin
en vertelt Alois hoe het met haar en
zijn oude moeder gaat. Deze brieven vormen
de ruggengraat van het verhaal.
Meer dan vier jaar later keert hij pas terug.
Hij is een ander mens geworden.
Het verhaal van Soldaat-hovenier is er
een van tegenstellingen. Veel verhaalelementen
die Joris Vermassen koos om het
verhaal van de tuinder Alois Vermeulen
te vertellen, hebben twee kanten. Dat begint
bij de uitgesproken personages. Alois
is een godvrezende katholiek die het als
zijn plicht ziet het vaderland te dienen,
ook al ziet hij niet wat hij eraan bijdraagt.
Zijn kompaan is de vloekende dronkelap
Raymond, die zich geregeld misdraagt.
Toch trekken ze samen op, omdat ze elkaar
nu eenmaal kennen. Hun ideeën
over de oorlog, het leven en de liefde liggen
mijlenver uit elkaar. De overgevoeligheid
van Alois straat in schril contrast
met de onbehouwen grofheid van Raymond,
wat prachtig wordt uitgewerkt in
sprekende dialogen.
Inlevend mantra
Ook het idee van de brieven over en weer
zet werelden tegenover elkaar. Van het
front naar het dorp, van de boze buitenwereld
naar de innerlijke drijfveren van
moed en hoop. De briefwisseling, waarvoor
Vermassen zich liet inspireren door
de dagboeken van zijn eigen opa, is een
krachtige verhalende vondst. In vloeiende,
antieke volzinnen wordt de lezer
deelgenoot van twee geliefden die elkaar
uit alle macht proberen te sparen. Het
komt goed, liefste: het is een werkelijk inlevend
mantra die steeds wordt herhaald.
Er is ook een tegenstelling in hoe Vermassen
het verhaal uitbeeldt: hij gebruikt
karikaturale poppetjes. Alois heeft een
puntneus en Raymond een dikke gok. Als
Raymond gewond raakt en een oog moet
missen, ziet dat er niet echt angstaanjagend
uit. Toch voelt het niet vreemd tegen
de achtergrond van de oorlogsverschrikkingen.
Het is een keuze die de lezer
gemakkelijk accepteert, want Vermassen
koos duidelijk voor de gevoelslaag,
het menselijke aspect, en minder
het visuele spektakel van dood en verderf.
Niet voor niets luidt de ondertitel
van Soldaat-hovenier ‘een liefde tussen
hemel en hel’.
Claude Monet
Met die liefde is ook nog iets aan de hand.
Als Alois wordt teruggeroepen van het
front, wordt hij tewerkgesteld in een
dorp vlakbij Giverny. Hij kan daar zijn oude
werk als hovenier oppakken en niet
lang daarna ontdekt hij de beroemde tuin
van Claude Monet. Die blijkt gecharmeerd
van de rustige en harde werker,
Alois mag een dag per week in de tuin
werken. Hun gesprekken zijn boeiend, de
schilder blijkt een goede luisteraar. Voor
Alois is er nog een reden om uit te zien
naar de dagjes in Giverny: dat is Marie, de
huishoudhulp van Monet.
Hier haalt Vermassen alles uit de kast.
Het is de uitzichtloosheid van de oorlog,
de afstand tussen de geliefden en de twijfel
die toeslaat bij Alois. Waar het verhaal
tot daar een rustige bijna trage tred had,
gaan de registers open. In een grafisch
spektakelstuk ziet de lezer de grond onder
Alois verkruimelen. Hij biedt weerstand
– maar waartegen? Alois raakt verward,
schrijft geen brieven en laat de lezer
dus gissen. En als uiteindelijk de dag
van de terugkeer aanbreekt, zien we een
man met holle ogen op het perron staan.
Maar er is soep, zegt Clothilde, alles komt
goed. nrc handelsblad

Zo'n vier jaar werkte hij eraan. Het resultaat is een sfeervolle, 472 pagina's tellende beeldroman over een Vlaamse hovenier die zijn soldatenplunje aantrekt in 1914, zijn geliefde Clothilde daarbij achterlatend. De hunkering naar haar, en hoe het verstrijken van de tijd in wrede omstandigheden daar zijn (negatieve) invloed op heeft, vormt de kern van dit boek. Naast een oude vriend is het vooral schilder Monet, voor wie hij als hovenier bijklust, die hem bij zinnen houdt.

Een liefdesverhaal, zegt Joris Vermassen, in een vorig leven - begin jaren negentig - bekend als (Humo-)tekenaar Fritz van den Heuvel. Hanteerde hij toen nog een klare-lijnstijl en hard kleurgebruik, dan is Soldaat-hovenier erg ingetogen. Een aantrekkelijke, schetsmatige grafische stijl en dominerende groen- en bruintinten. Mooi. Een sterke cinematografische sfeer ook. Hoe hij zijn Alois in het Franse landschap, Monets tuin en de grauwe oorlogsbodem toont, en de verwoestingen van de oorlog afzet tegen de schoonheid van de natuur, is indrukwekkend.

Vermassen inspireerde zich op het dagboek van zijn opa Alois, wiens foto achterin prijkt. Al verduidelijkt hij nergens wat dat precies voor dit verhaal betekent. Heeft zijn opa werkelijk Monet ontmoet? En wat met de lange liefdesbrieven aan Clothilde die her en der opduiken? Daarvoor putte hij, zo maken zijn bronnen achteraan alvast duidelijk, uit Oorlogsdagboeken van Virginie Loveling.

Vooral Monet lijkt na een tijd echter een geval van name-dropping. De schilder heeft geen meerwaarde. Wat rest is een verhaal dat, eens voorbij de helft, alsmaar afvlakt. Visueel een prachtboek, met een hoofdpersonage met potentieel. Al voelen diens onderliggende gedachten, gevoelens en frustraties helaas niet altijd authentiek aan. En op zeker moment ook nog weinig interessant. Zijn verhaal in zovele pagina's is iets te veel van het goede. (bron: De Morgen)