De Laatste Koningin

Jean-Marc Rochette is bij het grote publiek bekend als de tekenaar is van de stripklassieker ‘De Ijstrein’, enkele jaren geleden ook bewerkt tot de succesvolle Netflix-serie 'Snowpiercer'. Hij is geen typische striptekenaar die een groot deel van zijn tijd achter de tekentafel vertoeft. Zo trok hij zich in 2009 voor enkele jaren terug in Duitsland om zich te wijden aan de schilderkunst. Daarna keerde hij terug naar Grenoble, het Ecrins-massief, en vond daar de drang en inspiratie om zijn passie voor de bergen te vertalen naar de 9e kunst. Het begon met een autobiografische strip in 2017: 'Ailefroide' (hiervan bestaat voorlopig geen Nederlandstalige editie), waarin hij vertelt hoe hij van plan was een berggids te worden tot een incident zijn leven veranderde. Daarna verscheen “De wolf' (2019), waarin hij een meeslepend verhaal voorschotelt over een herder (het fysieke evenbeeld van Rochette) en een wolf in de Franse Alpen. “De Laatste Koningin” betekent het einde van deze bergtrilogie.

Het is dus opnieuw een persoonlijk werk geworden waarin hij de relatie tussen mens en natuur aankaart, weliswaar zonder een moraliserend vingertje. Hij heeft nogmaals veel van zichzelf in dit beeldverhaal gestoken, ook autobiografische elementen. (hij verschijnt op pagina 221 in de cameo-rol van een jager)

Het verhaal van “De laatste koningin” heeft als oorspronkelijke bron van inspiratie de dood van de laatste beer in de Vercors aan het einde van de 19e eeuw. Rochette begon zijn roman met het beeldhouwen van de beer om daarna twee jaar aan deze 230 strippagina’s te werken in een vallei in de Franse Alpen, in de winter enkele maanden van de wereld afgesneden. De auteur heeft zoveel in zijn boek gestoken dat hij ziek werd toen hij de laatste pagina afwerkte.

Het verhaal bevat niet enkel een ode aan de natuur en het aankaarten van ecologische bezorgdheden. Het biedt bijvoorbeeld ook een kijk op de Parijse kunstwereld van Montmartre en Montparnasse van de jaren ’20, alsook een mooi liefdesverhaal.

De stripplaten zijn gekenmerkt door een rauwe tekenstijl die vaak verrassend fotorealistisch aanvoelt, gedrenkt in grauwe, donkere tinten. Het kan bepaalde potentiële stripkopers misschien bij een eerste doorbladeringen afschrikken, maar ik verzeker dat het tekenwerk zeer sterk aankomt bij de lezer eenmaal je aan het boek begint.
De wijze waarop hij die bergstreek in beeld brengt doet je bijna meteen na lezing een reis naar de Vercors, één van de mooiste en meest dunbevolkte regio’s van Frankrijk, boeken.

Rochette zegt zelf over 'De laatste koningin': 'Dit is mijn Everest, ik denk niet dat ik het ooit beter zal doen'. Het is een meesterwerk. Rochette heeft inderdaad de top bereikt…. maar laat hem dat alsjeblieft niet tegen houden om nog eens zo’n piek te halen.

Liefde voor vrouw, natuur en dier
1898, de streek van Vercors, een beer wordt neergeschoten. Het zou de laatste zijn en de herders kunnen eindelijk met gerust gemoed hun schapen laten grazen. De jonge knaap Edouard Roux vindt het gemeen dat de beer werd afgemaakt. Hij houdt van alle dieren maar wordt uitgelachen door de andere jongens die hem een achterlijke bosmens vinden. Er ontstaat een vechtpartij waarna Edouard en zijn moeder zich nog meer afzonderen van de anderen. Achttien jaar later vecht Edouard aan het front tijdens de Eerste Wereldoorlog. Plots is er een explosie aan zijn loopgraaf waardoor zijn neus en de ganse rechterkant van zijn mond zijn weggerukt. Hij is militair invalide en verbitterd. Na de oorlog durft hij met zijn verminkt gelaat alleen nog buiten komen met een zak over zijn hoofd. Een andere invalide suggereert hem hulp te zoeken bij een zekere Jeanne Sauvage in Parijs, zij maakt soepele maskers voor mensen met een verminkt gezicht. Edouard zoekt haar op en er wordt een mooi masker op maat gemaakt. Hij voelt zich helemaal herboren en maakt kennis met vrienden van Jeanne, beeldhouwers en kunstenaars. Ook Jeanne maakt beelden en dan vooral met een passie voor dieren. Ze wil graag een beeld maken van een beer en bezoekt de Jardin des Plantes om een schets te maken van een opgesloten orang-oetan en een beer. Edouard ziet de triestheid in de ogen van deze dieren, ze hebben volgens hem niets misdaan en verdienen het niet opgesloten te zitten. Het voelt voor hem alsof de beer iets wil vertellen over de bergen die het dier mist en haar omgeving. Door Edouard krijgt Jeanne meer inzicht in de echte natuur van zo’n dier. Jeanne oogst daarop veel bijval voor het ruige beeld dat ze heeft gemaakt van een beer. Ze wil dan absoluut kennis maken met de streek van Vercors, de thuis van Edouard, en ze reizen er naartoe. Er groeit een diepe genegenheid tussen hen beiden, maar de gezondheid van Jeanne wordt op de proef gesteld.

Het album is getekend en geschreven door Jean-Marc Rochette, oorspronkelijk in het Frans als La Dernière Reine (Casterman 2022). Het is duidelijk dat Rochette, afkomstig van Grenoble, de streek van Vercors en omgeving kent als zijn broekzak. Hij was eerst berggids, maar na een ongeval met een steenlawine in 1976 heeft hij het alpinisme achter zich gelaten. Zijn liefde voor de natuur en de bergen kwam al tot uiting in het vorige album De Wolf, dat zich afspeelt in het aanpalend Massif des Ecrins.

In dit album werkt Rochette uitsluitend met houtskool. De natuurtaferelen zijn schilderachtig en kleurrijk, de personages soms rudimentair soms gedetailleerd, maar steeds expressief gevoelsmatig met een passende schaduw en zachte inkleuring. De zwarte houtskool zorgt voortdurend voor een geladen ingetogenheid.

Met veel goesting ben ik aan dit album begonnen, benieuwd of dit het vorige album kon evenaren. Het is een prachtig verhaal met zowel een relationeel menselijke kant als een ecologische bezorgdheid en bewondering voor onze natuur. In verschillende scènes wordt teruggegaan in de tijd, tot zelfs 100.000 jaar voor Christus toen er alleen dieren leefden, die in de voedselpiramide alleen op hun hoede moesten zijn voor grotere en sterkere predatoren. Wanneer de mens verscheen en er met wapens en vuur werd gejaagd, begon het evenwicht te wankelen om helemaal verstoord te raken als dieren gedood werden louter uit vraatzucht of voor het amusement. Er was geen symbiose meer tussen mens, natuur en dier. Maar zelfs mensen onder elkaar waren niet altijd te vertrouwen.

Met de figuur van Edouard Roux wordt een natuurmens ten tonele gebracht die in eerste instantie een beetje primair lijkt, die zich makkelijk in een hoek laat dringen om dan impulsief hardhandig te reageren, want zich verbaal niet kunnen verdedigen, en daardoor een negatief imago krijgt. In werkelijkheid beoogt hij alleen een eerlijk evenwicht tussen mens en natuur, en heeft hij het hart op de juiste plaats.

Rochette heeft het verhaal misschien een biografisch tintje willen geven door in de Parijse scènes een aantal bestaande figuren op te voeren, zoals beeldhouwer François Pompon, bronsgieter Adrien-Aurélien Hébrard, Pablo Picasso, Jean Cocteau en Aristide Bruant die in dezelfde periode hebben geleefd. Ze zijn heel herkenbaar in beeld gebracht. Naar verluidt (op Wikipedia) zou zelfs het personage van Jeanne Sauvage geïnspireerd zijn op de beeldhouwster Jane Poupelet.

Een heel mooi album, zeker te onthouden voor de eindejaarslijst. Wat mij betreft mag het gerust in een groter formaat worden uitgegeven. Wat hebben uitgeverijen toch met dat kleinere formaat voor graphic novels? ja goffin ssz