Omschrijving
In april 2026 brengt Uitgeverij Lauwert de strip De koning zonder kroon uit: een meeslepende graphic novel die het schaakbord omtovert tot een arena in de Koude Oorlog met intriges en psychologische oorlogsvoering. De Catalaanse auteur Toni Carbos verzorgde de tekeningen én het scenario van dit verhaal, gebaseerd op een roman van Javier Cosnava. Het vertelt een van de merkwaardigste hoofdstukken uit de schaakgeschiedenis: het WK schaken van 1978 in de Filipijnen.
Koude Oorlog in Baguio City
We bevinden ons in Baguio City, waar op 17 juli 1978 het wereldkampioenschap schaken begint. Twee mannen nemen plaats aan het bord, maar het is duidelijk dat er meer op het spel staat dan een sporttitel.
Aan de ene kant staat Viktor Kortsjnoj, de ervaren uitdager die de Sovjet-Unie ontvluchtte en vanuit ballingschap de confrontatie aangaat. Aan de andere kant: Anatoli Karpov, de jonge kampioen en uithangbord van het Sovjetregime. Elke zet wordt beladen met symboliek: winnen betekent prestige, macht en in het wereldbeeld van die tijd bijna een ideologische overwinning.
Carbos toont hoe deze match niet alleen op het bord wordt uitgevochten, maar ook achter de schermen. Teams van grootmeesters, officials en allerlei “specialisten” cirkelen rond de spelers. Beschuldigingen, intimidatie en psychologische spelletjes stapelen zich op, alsof geheime diensten en propagandamachines mee aan zet zijn.
Een tweede verhaal: misdaad, geheugen en passie voor schaken
Parallel ontvouwt zich een fictieve thrillerlijn rond Benjamin Faure-Rojo, een Franse luitenant die sinds 1945 gevangen zit voor een drievoudige moord. Hij beweert onschuldig te zijn en vooral: hij herinnert zich niets van wat er werkelijk gebeurde. Schaakpartijen zijn jarenlang zijn houvast in de gevangenis, tot hij op een foto bij een krantenartikel over het WK een gezicht herkent: MC Melvin Cobb, een vroegere celgenoot.
Die ontdekking zet alles in beweging. Benjamin grijpt een laatste kans om zijn verleden te ontrafelen. Zo ontstaat een spanningsboog waarin sportgeschiedenis en detective elkaar steeds dichter benaderen met een web van motieven, toeval en manipulatie.
Tekenstijl die perfect past bij de tijd
Visueel kiest Carbos voor een heldere, leesbare lijn met een warm kleurenpalet dat de zwoele Filipijnse sfeer tastbaar maakt. De paginabouw is strak en ritmisch, wat mooi aansluit bij het strategische karakter van schaken: denken, wachten, toeslaan. Het resultaat is een strip die tegelijk toegankelijk en geladen aanvoelt, alsof je als lezer zelf in de zaal zit, tussen het publiek, terwijl elk detail betekenis krijgt.
De koning zonder kroon is daarmee niet alleen een verhaal voor schaakliefhebbers, maar voor iedereen die houdt van historische spanning, psychologische duels en mysteries die langzaam openbreken. In april 2025 ligt deze fascinerende titel bij Lauwert in de winkel, een strip waarin elke zet telt en niemand volledig onschuldig lijkt.
Reviews
Gemiddelde score 5 / 5
Voor op de graphic novel De koning zonder kroon, van Toni Carbos, staan twee tekeningen: eentje van twee mannen op een brommer (of een motor) en een van twee schakers, in wie we Viktor Kortsjnoj en Anatoli Karpov te herkennen.
Volgens de cover is dit een strip 'naar de roman van Javier Cosnava', maar welke roman dat is, wordt niet genoemd. Voor in het boek wordt alleen verwezen naar Le roi sans couronne, met als auteurs Toni Carbos en Javier Cosnava, maar dat lijkt me dezelfde strip, in het Frans waarbij Javier Cosnava dus genoemd wordt als medeauteur. Of hij ook het scenario voor deze strip heeft geschreven is niet duidelijk.
De twee tekeningen verwijzen naar de twee verhaallijnen in de graphic novel, die elkaar kruisen. Eerst maar even het schaakgedeelte en daarvoor rakel ik wat schaakgeschiedenis op.
Schaakgeschiedenis
In 1972 werd Bobby Fischer wereldkampioen schaken door Boris Spasski te verslaan. In 1975 zou hij zijn titel verdedigen en een reeks kandidatenmatches moest bepalen wie de uitdager zou zijn. In de finale daarvan speelden Karpov en Kortsjnoj tegen elkaar en Karpov won met een klein verschil: 12,5 - 11,5. Omdat Fischer zijn titel niet verdedigde, bleek dit dus de match om het wereldkampioenschap te zijn geweest.
Drie jaar later speelden de twee weer tegen elkaar. Karpov was wereldkampioen, Kortsjnoj de uitdager. De match vond plaats in Baguio, op de Filipijnen. Het was een beladen match. Kortsjnoj had in 1976, na afloop van het IBM-toernooi in Amsterdam, politiek asiel aangevraagd in Nederland en daar was in de Sovjet-Unie fel op gereageerd. Een aantal jaren boycotte de Sovjet-Unie de toernooien waaraan Kortsjnoj deelnam, waardoor hij minder uitnodigingen kreeg. Maar van de strijd om het wereldkampioenschap kon hij niet uitgesloten worden.
Het werd een beladen match met gedoe over de juiste stoel, over al dan niet doorgegeven boodschappen door middel van yoghurt en over mensen in het publiek die de concentratie van de spelers zouden proberen te beïnvloeden. De spanning van de Koude Oorlog was voelbaar. Over die match, in 1978, gaat De koning zonder kroon. In 1981 zouden Karpov en Kortsjnoj voor de derde keer een match spelen, in Merano. Deze keer bleek Karpov veel te sterk voor de uitdager.
En daarna kregen we de fase in de geschiedenis waarin Karpov vijf matches zou spelen tegen Kasparov, maar dat is een ander verhaal.
Schaaktechnisch
In de strip zijn Karpov en Kortsjnoj duidelijk te herkennen, zij het dat de lezer wel moet wennen aan de knobbelneus van Karpov. Karpov doet op de tekening een zet, terwijl Kortsjnoj ook een van zijn stukken toucheert. Dat zal nooit gebeurd zijn.
Verder heeft Toni Carbos zich duidelijk ingespannen om alles schaaktechnisch te laten kloppen. De stellingen op het bord die getekend zijn, kwamen ook in de partijen voor. Wel wordt er gezegd dat Karpov in de achtste partij Kortsjnoj mat zette en dat klopt niet helemaal. Kortsjnoj gaf op, maar het mat zou anders niet te vermijden zijn.
Zou zijn er meer kleinigheidjes. De arbiter zegt aan het eind van de eenentwintigste partij: 'Meester Kortsjnoi wint. De score is 4-2 voor meester Karpov'. Het zou ronduit beledigend geweest zijn als grootmeesters met 'meester' aangeduid zouden worden. Dat zal dus niet gebeurd zijn. Verder drukt Karpov een keer de klok in met de andere hand dan waarmee hij zet en het notatieformulier wordt 'het partijblaadje' genoemd.
Storend, zeker, maar je merkt dat in ieder geval inspanning is verricht om de schaakkant van het verhaal te laten kloppen.
Drievoudige moord
De andere lijn is die van Benjamin Faure-Rojo die al 33 jaar op de Filipijnen in de cel zit. Hij zou er al uit mogen, maar weet niet waarom hij dat ook daadwerkelijk zou gaan doen. Totdat hij op een foto van de schakers iemand in het publiek herkent: MC, die ooit zijn celgenoot was.
Nu verlaat hij zijn cel wel en hij legt contact met MC, met wie hij uit wil zoeken wat er in zijn verleden gebeurd is. Benjamin is beschuldigd van een drievoudige moord, maar hij herinnert zich er niets van. Hij wil het mysterie oplossen. Dat lukt doordat hij een schaakstelling herkent, wat niet zo aannemelijk is. Benjamin ziet op het bord de beroemde slotstelling uit de partij Petrosjan-Spasski (1966) op het bord staan en kan daaruit concluderen wie er in huis moet zijn (omdat die zich altijd door Petrosjan heeft laten inspireren). Vergezocht, onwaarschijnlijk, lijkt me.
Dat Benjamin een moord in de schoenen geschoven wordt, zou gepland zijn als een schaakpartij, wat niet zo'n sterke parallel is met het verhaal van de match. Bij een schaakpartij mag je tegenstander ook nog elke keer een zet doen. Schaken speelt wel een belangrijke rol in het leven van Benjamin, dus in die zin is de parallel ook weer niet zo gek.
De koning zonder kroon is een onderhoudende strip, waarbij je je als lezer niet verveelt. Bij beide verhaallijnen wil je weten hoe het afloopt. Natuurlijk weten we al dat Kortsjnoj nipt verloor, maar in het krachtenspel om de match heen kon Cornava nog wel wat fictie brengen. In hoeverre is Kortsjnoj bijvoorbeeld slachtoffer van wat er gebeurt en in hoeverre heeft hij het zelf gepland? En dan is er ook nog een mysterieuze vrouw die contact heeft met MC. Welke rol speelt zij?
Het verhaal van Benjamin heeft een zekere spanning en het is goed om de gebeurtenissen rond de match in 1978 weer eens opgehaald te zien en te zien hoezeer schaken en politiek met elkaar in verband stonden. Ook het verloop van de match is spannend en het lijkt me dat ook niet-schakers daardoor geboeid zullen zijn.
Later zou Gary Kasparov oppositie voeren tegen Poetin. Karpov staat op de sanctielijst van de Europese Unie, omdat hij als lid van de Doema gestemd heeft voor de onafhankelijkheid van Luhansk en Donetsk. Michail Gorbatsjov gaf in 1990 Kortsjnoj de Sovjet-Russische nationaliteit terug, als dank voor zijn bijdrage aan de ontwikkeling van het schaakspel in Rusland. Teunis Bunt www.teunisbunt.blogspot.com
ik ben aangenaam verrast door deze strip, een originele en klare lijn met eindelijk eens een origineel scenario. Voor mij een ontdekking. Benieuwd naar of zijn ander boek ook zo goed is....
win een cadeaubon ter waarde van €5 Schrijf een review
