Het verraad

De onschuldige schuldigen
Scenario : Laurent Galandon Tekeningen : Anlor Uitgeverij: Saga
Met “De onschuldige schuldigen”, de Nederlandse vertaling van Les Innocents Coupables brengen scenarist Galandon en tekenaar Anlor een aangrijpend en beklijvend verhaal over de erbarmelijke leefomstandigheden van kinderen in een berucht Frans heropvoedingsgesticht aan het begin van de twintigste eeuw. De beschreven gebeurtenissen voelen bijzonder authentiek aan. Dat is niet verwonderlijk, want het gesticht "Les Marronniers" stond destijds bekend om zijn meedogenloze tucht en haast Dickensiaanse sfeer.
Het verhaal, dat in 2014 in het Nederlands verscheen in drie delen, opent met de mislukte ontsnappingspoging van Valentin. Ontsnappingen zullen een rode draad doorheen het verhaal worden. Tegelijk maken we kennis met vier jonge delinquenten – Honoré Bonnot, Adrien Pointet, Miquel Agostino en Jean Marquin – die wegens kleine misdaden naar het verbeteringsgesticht worden gestuurd.
Al snel wordt duidelijk dat de kinderen niet alleen gebukt gaan onder een meedogenloos regime, maar ook onder vernederingen en mishandelingen. De bewakers en bestuurders ontnemen hun zelfs hun identiteit door hen kwetsende bijnamen te geven, gebaseerd op hun uiterlijk of vermeende tekortkomingen. (Dubbelzicht, Lek, Spanjaard, Knuppel, Domoor, Varkenspoot, Dappere, Gemarmerde, ...)
Afpersing, geweld en machtsmisbruik zijn dagelijkse kost. Geen wonder dat de vier vrienden, die elkaar trouw hebben gezworen, al snel beginnen te dromen van een ontsnapping. Maar vluchten blijkt vrijwel onmogelijk: voortvluchtigen worden meestal snel opgepakt door bewakers of door plaatselijke boeren die uit zijn op de uitgeloofde premie.
Gaandeweg onthult Galandon steeds meer over het verleden van de hoofdpersonages, waardoor hun motieven en onderlinge band extra diepgang krijgen. Vooral Jean ontpopt zich als de meest vindingrijke van de groep.
Tijdens zijn werk in de tuin leert hij Angèle kennen, de dochter van de directeur. Hoewel zij uit een totaal andere wereld komt, delen ze hun liefde voor de boeken van Jules Verne én het verlangen om te ontsnappen. Angèle beseft immers dat ook zij gevangen zit, zij het in een gouden kooi. Via Angèle slaagt Jean erin een brief te sturen aan Pinon, een bevriend journalist en hem in te schakelen om de wantoestanden aan het licht te brengen.
Wanneer journalist Pinon uiteindelijk toestemming krijgt om het gesticht te bezoeken, krijgt hij een zorgvuldig opgevoerd schijnbeeld voorgeschoteld. Jeans poging om de waarheid aan het licht te brengen wordt door verraad de kop ingedrukt, wat nogmaals onderstreept hoe moeilijk het is om onrecht aan het licht te brengen.
De komst van de jonge August, een wees uit het pleeggezin van Miquel, zet Jean ertoe aan een nieuwe ontsnappingspoging minutieus voor te bereiden. Hun devies “Echte moed laat zich nooit neerslaan”
Onschuldige schuldigen is meer dan een historisch verhaal. Het schetst een treffend beeld van de mensonterende praktijken in de Franse tuchthuizen aan het begin van de twintigste eeuw, misstanden die op sommige plaatsen nog tot ver in die eeuw bleven voortbestaan. De scènes van geweld, vernedering en machtsmisbruik zijn soms hard, maar sluiten aan bij de historische werkelijkheid. Tegelijk laat Laurent Galandon zien dat vriendschap, solidariteit en gedeelde interesses belangrijker kunnen zijn dan afkomst of sociale status. Uiteindelijk zijn het de onderlinge verbondenheid en de vindingrijkheid van de kinderen die hen de kracht geven om weerstand te bieden aan een onmenselijk systeem.
Ook de kracht van het geschreven woord komt aan bod, al laat Galandon tegelijk zien dat journalistiek niet altijd de objectieve waarheidsvinder is die ze pretendeert te zijn.
De hoekige, sobere tekenstijl van Anlor sluit uitstekend aan bij het zware onderwerp. De ietwat “uitgemergelde” figuren versterken de beklemmende sfeer en maken de ellende van de kinderen tastbaar. De uitgemergelde figuren en de harde leefomstandigheden roepen soms herinneringen op aan andere donkere periodes uit de geschiedenis.
De onschuldige schuldigen is een indringend en emotioneel sterk verhaal dat historische misstanden op een bijzonder menselijke manier tot leven brengt. Het deed me soms denken aan de reeks De oorlog van de Lulu’s, waarvan het eerste deel, Het weeshuis, zich eveneens in dezelfde historische periode afspeelt en rond dezelfde periode als deze reeks verscheen. Ook hier worden jonge hoofdpersonages opgevoerd die aan het begin van de twintigste eeuw geconfronteerd worden met een harde werkelijkheid. Alleen zijn de Lulu’s van Hautière iets luchtiger van toon, terwijl Laurent Galandon hier kiest voor een veel rauwere benadering. De focus ligt niet op avontuur, maar op de mensonterende omstandigheden waarin kinderen in heropvoedingsgestichten moesten zien te overleven.
Het resultaat is een emotioneel sterke graphic novel. Geen gemakkelijk verhaal, maar wel eentje dat blijft hangen.
Een absolute aanrader voor wie de reeks nog weet te vinden.
Score: 8/10