Het Blauwe Eskader, 1945

Het blauwe eskader, 1945
Scenario: Virginie Ollagnier Tekeningen: Yan Le Pon Uitgeverij: Dupuis

“Alweer een strip over de Tweede Wereldoorlog?” Het is een gedachte die snel opkomt. Maar met het indringende portret van Joseph Stalin als eyecatcher op de cover wordt meteen duidelijk dat dit geen doorsnee oorlogsverhaal is. In deze klepper van 136 pagina’s (exclusief bijlage) brengen scenariste Virginie Ollagnier en tekenaar Yan Le Pon een krachtig eerbetoon aan Madeleine Pauliac en haar “Blauwe Eskader”: een groep uitzonderlijk moedige vrouwen die aan het einde van de Tweede Wereldoorlog door Frankrijk naar het bevrijde Polen worden gestuurd.

Hun missie is even gevaarlijk als nobel: in de chaos na de bevrijding op zoek gaan naar Franse soldaten en burgers in verlaten nazikampen en hen repatriëren. Het scenario is gebaseerd op het boek van Philippe Maynial, Pauliacs neef, die de lotgevallen van zijn tante en haar tante en haar eskader jonge medewerkster neerschreef.

We volgen Madeleine vanaf haar aanstelling in Moskou, waar zij door de Franse ambassadeur wordt benoemd tot hoofd van het Franse hospitaal in Warschau. De oorlog is officieel bijna voorbij, maar de realiteit is allesbehalve rustig. Het Rode Leger rukt nog steeds op richting Berlijn. Gevangenenkampen worden bevrijd, maar Franse krijgsgevangenen en gedeporteerden bevinden zich in een politiek en militair mijnenveld.

Een bijzonder punt in het verhaal zijn de zogenoemde Malgré-Nous: Fransen uit de Elzas die door Duitsland werden ingelijfd en verplicht werden om in het Duitse leger te dienen. Voor de Sovjets zijn zij gewoon Duitse soldaten. Dat maakt het terughalen van deze mannen erg ingewikkeld. Het Blauwe Eskader werkt vanuit een ziekenhuis in Warschau, in gebied dat door de Russen wordt gecontroleerd, en moet telkens opnieuw voorzichtig omgaan met de spanningen tussen politiek, menselijkheid en hun eigen veiligheid.

De strip schuwt de harde realiteit dus niet. Dat het Russische leger allesbehalve betrouwbaar is komt meermaals aan bod. Onder meer via het aangrijpende gegeven van zwangere kloosterzusters, die hun kind al dan niet willen behouden. Onder het mom van een weeshuis worden sommige kinderen naar Frankrijk gesmokkeld. Dergelijke moreel complexe situaties zet de lezer aan het denken.

De ruggengraat van het eskader is een mobiele eenheid met vier Austin K2-ambulances — bijgenaamd “Katy’s” — geschonken door het Britse leger, aangevuld met een buitgemaakte Duitse Kübelwagen. Bestuurd door vrouwelijke chauffeurs, artsen en verpleegsters trekken ze langs kampen en frontlinies. Hun confrontaties met Amerikaanse en Sovjetsoldaten verlopen niet altijd even harmonieus. De bezoeken aan de kampen zijn schrijnend en confronterend.
Doorheen het album keert steeds het beeld terug van de begrafenis van Madeleine Pauliac. Zoals we vernemen, komt zij kort na afloop van de missie om bij een mysterieus auto-ongeluk. Deze vooruitblik geeft het verhaal een melancholische ondertoon.

Wat deze strip bijzonder maakt, is de intense vriendschapsband tussen de vrouwen. Te midden van geweld en ontreddering vinden ze kracht in solidariteit. Er is ruimte voor lichte momenten, voor humor en voor gewaagde listen om gevangenen vrij te krijgen — zelfs het overvallen van treinen behoort tot hun repertoire. Deze vrouwen stonden hun mannetje en schreven een grotendeels vergeten stuk geschiedenis.

De tekenstijl van Le Pon is fris en ongecompliceerd. De personages zijn relatief eenvoudig uitgewerkt, terwijl voertuigen, vliegtuigen en technische details met precisie zijn getekend. Ollagniers scenario volgt vermoedelijk nauwgezet het bronmateriaal, al wekt het verhaal soms de indruk dat zelfs 136 pagina’s niet volstaan om deze rijke geschiedenis volledig te omvatten.

Achteraan bevat het boek een veertien pagina’s tellende chronologische bijlage over het Blauwe Eskader van 4 februari 1945 tot 13 februari 1946, de dag waarop Pauliac samen met kolonel Sazy verongelukt. Authentieke foto’s van de vrouwen en hun voertuigen — beelden die ook in de strip zijn verwerkt — onderstrepen de historische verankering en de levenslange band die geschapen werd tussen deze vrouwen. Hiervan ook een getuigeneis in het katern.

Dit is niet enkel een strip voor wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van de moderne tijd. Niet zomaar een zoveelste WOII-verhaal waarin vrouwen op een voetstuk worden geplaatst — zoals we laatst nog in “Onweerslucht” zagen - maar een indringend getuigenis van wat mensen samen kunnen bereiken in extreme omstandigheden. Een verhaal over moed, solidariteit en menselijkheid — toen én nu.

Pjotr